Tijd zichtbaar maken voor je kind

"Nog vijf minuten." Je zegt het tien keer per dag. Bij het spelen, bij de tablet, bij het aankleden. En toch komt het einde voor je kind steeds als een verrassing. Dat ligt niet aan onwil. Vijf minuten zijn gewoon niet te zien. Met een paar eenvoudige hulpmiddelen maak je tijd zichtbaar, en worden overgangen een stuk rustiger.

Waarom tijd zo lastig is

Tijd is een van de meest abstracte dingen die een kind moet leren. Een klok lezen komt pas rond groep 4 of 5, en ook daarna blijft het lastig om in te schatten hoe lang tien minuten duren. Woorden als "straks", "zo meteen" en "bijna" maken het niet duidelijker.

Voor kinderen die houvast hebben aan voorspelbaarheid, zoals veel kinderen met autisme, komt daar iets bij. Weten ze niet hoe lang iets duurt of wanneer het ophoudt, dan voelt elke overgang onzeker.

Wat helpt: tijd laten zien in plaats van noemen

De rode draad bij alle hulpmiddelen hieronder is dezelfde: je maakt iets wat onzichtbaar is, zichtbaar. Dat is geen nieuwe gedachte. Een grote Amerikaanse overzichtsstudie naar wat werkt bij kinderen met autisme noemt visuele ondersteuning als een van de best onderbouwde aanpakken. Een timer, een zandloper en picto's vallen daar allemaal onder.

Je hoeft niet alles tegelijk in te zetten. Kies wat bij je kind en het moment past.

De visuele timer

Een visuele timer laat zien hoeveel tijd er nog over is, zonder dat je kind een klok hoeft te kunnen lezen. Bij de bekendste uitvoering wordt een gekleurde schijf langzaam kleiner. Je kind ziet het einde aankomen, in plaats van het alleen te horen.

Zo werkt het het best:

• Stel de timer samen in, als vaste stap aan het begin.
• Zeg wat er gebeurt als de tijd op is: "Als het rood weg is, gaan we eten."
• Zet de timer zo neer dat je kind hem kan zien, maar er niet bij kan.
• Wijs af en toe naar de timer in plaats van de tijd te noemen.

Het mooie van een timer: hij neemt een deel van de discussie over. Niet jij bepaalt dat het tijd is, de timer laat het zien.

De zandloper

Een zandloper is de eenvoudigste vorm van een visuele timer. Geen knoppen, geen geluid, en je kind ziet letterlijk de tijd weglopen. Ideaal voor korte momenten, zoals twee minuten tandenpoetsen of vijf minuten opruimen.

Veel kinderen vinden het omdraaien van de zandloper zelf al een fijn startsignaal. Zo wordt beginnen iets wat je kind doet, in plaats van iets wat jij zegt.

Picto's: laat zien wat er daarna komt

Een timer vertelt hoe lang iets duurt. Maar voor veel kinderen is de grote vraag: wat komt er daarna? Daar helpen picto's. Leg naast de timer een kaartje van wat er volgt, zoals eten, buiten spelen of naar bed. Dan weet je kind niet alleen dát iets ophoudt, maar ook waar het naartoe gaat.

Timer en picto's werken het sterkst samen. De timer laat het einde zien, het kaartje laat het begin van het volgende zien.

En de timer op je telefoon?

Dat kan, en er zijn ook apps met een visuele timer. Toch werkt een losse timer vaak beter. Een telefoon of tablet trekt zelf aandacht, en juist bij het stoppen met een scherm is een scherm als timer verwarrend. Een losse timer of zandloper staat er gewoon, doet één ding, en is voor je kind duidelijk.

Zo begin je

Begin met korte tijden en leuke momenten. Laat de timer eerst lopen bij iets wat je kind graag doet, zodat hij niet alleen gekoppeld raakt aan stoppen. Gebruik elke keer dezelfde korte zin, en houd je aan de afspraak als de tijd op is. Juist die betrouwbaarheid maakt dat je kind de timer gaat vertrouwen.

Gaat het goed, laat je kind dan zelf de timer instellen of de zandloper omdraaien. Zo krijgt het steeds meer grip op zijn eigen dag.